تست HPV چیست و برای چه کسانی انجام می‌شود؟

ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) گروه بزرگی از ویروس‌هاست که برخی انواع آن‌ها با تغییرات سلولی در دهانه رحم و در موارد کمتر شایع، با خطر بالاتر سرطان دهانه رحم مرتبط‌اند. تست HPV در بستر غربالگری معمولاً به‌دنبال شناسایی ماده ژنتیکی (DNA یا در برخی روش‌ها RNA) انواع پرخطر این ویروس در نمونه سلولی است. هدف اصلی، پیدا کردن عفونت پرخطری است که ممکن است در طول زمان با تغییرات سلولی همراه شود؛ نه اعلام اینکه فرد هم‌اکنون سرطان دارد.

این آزمایش با نگاه میکروسکوپی به شکل سلول‌ها (که در پاپ‌اسمیر انجام می‌شود) فرق دارد. تست HPV می‌پرسد «آیا ویروس پرخطر در نمونه هست؟» در حالی که پاپ‌اسمیر می‌پرسد «آیا ظاهر سلول‌ها غیرطبیعی به نظر می‌رسد؟». هر دو می‌توانند در برنامه غربالگری نقش داشته باشند، گاهی جداگانه و گاهی به‌صورت ترکیبی، بسته به راهنما و شرایط فرد.

مهم است بدانید که بسیاری از عفونت‌های HPV در طول زمان توسط سیستم ایمنی مهار یا پاک می‌شوند. بنابراین شناسایی ویروس، به‌ویژه در یک نوبت، به‌معنای بیماری جدی حتمی نیست. ارزش تست در این است که افراد نیازمند پیگیری دقیق‌تر را مشخص کند تا در صورت نیاز، ارزیابی بیشتر انجام شود.

در بسیاری از نظام‌های سلامت، تست HPV بخشی از غربالگری سرطان دهانه رحم در گروه‌های سنی مشخص است. با این حال، سن شروع غربالگری، فاصله بین تست‌ها، و اینکه آیا HPV به‌تنهایی یا همراه پاپ‌اسمیر انجام شود، در راهنماهای مختلف یکسان نیست. به همین دلیل در این متن سن یا فاصله قطعی اعلام نمی‌کنیم؛ این تصمیم باید بر اساس سن شما، سابقه نتایج قبلی، وضعیت بارداری، ضعف ایمنی، و راهنمای محلی با پزشک هماهنگ شود.

افرادی که قبلاً نتیجه غیرطبیعی پاپ‌اسمیر یا HPV مثبت داشته‌اند، یا کسانی که تحت درمان ضایعات پیش‌سرطانی بوده‌اند، ممکن است برنامه پیگیری متفاوتی داشته باشند. همچنین در برخی شرایط بالینی، پزشک ممکن است تست را خارج از برنامه غربالگری معمول درخواست کند تا تصویر کامل‌تری از وضعیت به‌دست آورد.

تست HPV غربالگری دهانه رحم عمدتاً برای افراد دارای دهانه رحم طراحی شده است. درباره آزمایش در مردان و محدودیت‌های آن، مقاله جداگانه‌ای در همین مجموعه وجود دارد؛ به‌طور خلاصه، غربالگری روتین مشابه زنان برای مردان به‌صورت استاندارد و همه‌گیر تعریف نشده است.

در غربالگری معمول، نمونه اغلب هنگام معاینه زنان با برس یا ابزار مخصوص از دهانه رحم برداشته می‌شود. گاهی همان نمونه برای پاپ‌اسمیر و تست HPV قابل استفاده است (بسته به روش آزمایشگاه). فرایند کوتاه است و معمولاً درد شدید ایجاد نمی‌کند، هرچند ممکن است احساس فشار یا لکه‌بینی خفیف موقت رخ دهد.

نتیجه منفی یعنی در نمونه، انواع پرخطر مورد آزمایش شناسایی نشده‌اند. این خبر خوبی است، اما به‌معنای ایمنی مطلق برای همیشه نیست؛ ویروس می‌تواند بعداً ظاهر شود یا در برخی موارد نادر، نتیجه تحت تأثیر کیفیت نمونه قرار گیرد. نتیجه مثبت یعنی حداقل یکی از انواع پرخطر شناسایی شده است. این وضعیت نیاز به تفسیر در کنار سن، نتیجه سیتولوژی (در صورت وجود)، و سابقه دارد و ممکن است به پیگیری، تکرار تست، یا کولپوسکوپی منجر شود.

برخی گزارش‌ها نوع ویروس را مشخص می‌کنند (مثلاً ۱۶ یا ۱۸) و برخی فقط مثبت/منفی پرخطر را اعلام می‌کنند. دانستن نوع ویروس می‌تواند در ارزیابی خطر نسبی کمک کند، اما باز هم به‌تنهایی سرنوشت بالینی را تعیین نمی‌کند.

هیچ تست غربالگری کامل نیست. تست HPV ممکن است عفونت موقتی را نشان دهد که بعداً پاک می‌شود، یا در موارد نادر نتیجه کاذب داشته باشد. همچنین تست، وضعیت همه نواحی بدن را بررسی نمی‌کند و جایگزین معاینه علائم نگران‌کننده نیست. اگر خونریزی غیرمعمول، درد پایدار، یا ترشح غیرعادی دارید، صرف‌نظر از نتیجه اخیر، با پزشک صحبت کنید.

اضطراب پس از شنیدن نام HPV بسیار شایع است. جدا کردن «وجود ویروس» از «سرطان» اولین قدم آرام‌سازی است. بیشتر مسیرهای غربالگری برای جلوگیری از رسیدن به سرطان طراحی شده‌اند؛ یعنی فرصت پیگیری وجود دارد. نوشتن سؤال‌ها قبل از ویزیت، پرهیز از مقایسه نتیجه خود با داستان‌های پراکنده شبکه‌های اجتماعی، و تمرکز روی برنامه پیگیری مشخص معمولاً کمک‌کننده است.

گام بعدی منطقی این است: نتیجه را با پزشک مرور کنید، بپرسید آیا نیاز به تست تکمیلی هست، زمان مراجعه بعدی چیست، و آیا باید شریک عاطفی را در جریان بگذارید یا نه. واکسیناسیون HPV در افراد واجد شرایط همچنان می‌تواند برای پیشگیری از انواعی که هنوز مبتلا نشده‌اید مطرح باشد؛ این موضوع را جداگانه با پزشک بررسی کنید.

پیش از نوبت غربالگری، معمولاً بهتر است از رابطه جنسی، دوش واژینال، یا مصرف برخی محصولات واژینال در بازه کوتاه قبل از نمونه‌گیری خودداری کنید؛ دستور دقیق را از مرکز یا پزشک بپرسید چون توصیه‌ها می‌تواند متفاوت باشد. اگر در دوران قاعدگی شدید هستید، ممکن است نیاز به جابه‌جایی نوبت باشد. فهرست داروها، سابقه جراحی دهانه رحم، و نتایج قبلی را همراه داشته باشید تا تصمیم‌گیری دقیق‌تر شود.

اگر قبلاً واکسن HPV زده‌اید، باز هم ممکن است غربالگری لازم باشد؛ واکسن جایگزین غربالگری نیست. همچنین بارداری یا برنامه‌ریزی بارداری را به پزشک بگویید، چون زمان‌بندی برخی اقدامات پیگیری ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.